Całość ma formę monologu. Do głównego bohatera przybywa nieznany gość, chcący odeń kupić nieco fasoli. Kiedy po jakimś czasie obaj panowie siedzą i łuskają fasolę, bohater otwiera się przed nieznajomym, opowiadając mu co ciekawsze historie ze swojego życia (Myśliwski jest mistrzem dygresji!) a także o ludziach, których spotykał na poszczególnych jego etapach. Podkreśla, jak ważny jest przypadek; większość tych ludzi narrator poznaje właśnie za pomocą przypadku. Akcja, choć teoretycznie rozgrywa się w ciągu jednego wieczora, ukazuje niemalże całe życie narratora.

Postawa bohatera jest typowo pesymistyczna (Dzień zaczynam, jakbym nic od niego nie chciał, co przyniesie, to przyniesie, ale i nie oczekuję, że mi coś przyniesie), mimo to opisane doświadczenia sprawiają, że nie jesteśmy tym zbytnio zdziwieni.

Myśliwski płynnie przechodzi z jednego wątku do następnego, zaś kiedy po jakimś czasie znów wraca do głównego, czytelnik może odnieść wrażenie wyrwania z zupełnie innego świata. Wielość i barwność scenerii, charakterów oraz motywów (m. in. wspomniany już motyw przypadku, kapelusza czy buntu)- to tylko niektóre z aspektów, jakim poświęcił się Myśliwski.

Irytujące jest naciągnięcie postaci bohatera oraz owego przybysza do rangi everymana. Myśliwski celowo nie informuje nas, jak mają na imię rozmawiający, skąd pochodzą; jakby na siłę chciał wskazać na ich uniwersalność; że tak naprawdę każdy z nas ma do opowiedzenia taką historię; każdy jest bohaterem własnego traktatu.

Traktat o łuskaniu fasoli jest powieścią filozoficzną; narrator wielokrotnie podejmuje tematykę poruszaną przez przedstawicieli tejże dziedziny. Ludzie, których spotyka niemalże zawsze mają do przekazania jakąś myśl, wynikającą z kontekstu ich rozmowy. Jednakże- nie jest to powieść całkowicie pozbawiona komizmu; z perspektywy czasu bohater nie traktuje niektórych minionych zdarzeń tak poważnie, jak miało to miejsce w chwili ich przeżywania (m. in. opowieść o pierwszym razie i kobiecie, z którą dane mu było to przeżyć).

Powieść bezdyskusyjnie można zaliczyć do tych, do których wraca się po jakimś czasie; i za każdym razem dostrzec można kolejne, nie odkryte poprzednio metafory.